تحلیل معناشناختی بعث و حشر از نگاه ملاصدرا

نوع مقاله : فلسفی کلامی

نویسنده

دانشگاه

10.22081/fpq.2019.69861

چکیده

مساله بعث و حشر از دیرباز در میان متکلمان و فلاسفه مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. از آنجایی که نمی‎توان به طور قطع و یقین این مساله را از منظر عقلی بررسی کرد، با توجه به آیات و روایات در دسترس و تفسیر آنان، می‎توان مساله بعث و حشر را توضیح داد. در میان فلاسفه، ملاصدرا با توجه به اصولی که خود آنان را ابداع کرده است، نگاهی متفاوت به مساله حشر دارد. اصولی مانند حرکت جوهری و اصالت وجود و تشکیک وجود که با توجه به این اصول، مبحث تناسخ ملکوتی را مطرح می‎کند تا با توجه به آن بتواند مساله حشر انسان‎ها را به صورت دقیق بیان کند. از نظر او انتقال نفس از بدن دنیوی به بدن اخروی در حقیقت تحول جوهری نفس در مرتبه مثالی خودش است نه جدایی از بدن دنیوی و پیوستن به بدن اخروی. وی با توجه به این اصول اینگونه نتیجه‎گیری می‎کند که بدنی که در قیامت انسان با آن محشور می‎شود، از منشآت خود نفس است و مانند تناسخ ملکی نیست که نفس از بدنی به بدن دیگر منتقل شود و یا قالبی از پیش تعیین شده باشد که نفس به آن منتقل شود. و همچنین به بیان نقش اعمال و ملکات در شکل‎گیری بدن برزخی می‎پردازد که چگونه هر انسانی با توجه به اعمالی که انجام می‎دهد، بدن برزخی خود را می‎سازد. مبحث دیگری که پس از بعث و حشر رخ می‎دهد، مساله نفخ صور است که در اینجا هم میان فلاسفه اختلافاتی وجود دارد که برای نمونه به اختلاف نظر میان ملاصدرا و امام فخر رازی پرداخته شده است. و پس از بیان این دو قسمت، ارض محشر بررسی می‎شود؛ زمینی که انسان‎ها بر آن محشور می‎شوند، کجاست و دارای چه ویژگی‎هایی می‎باشد و تفاوت آن با زمین دنیایی چیست؟ روش تحقیق در این مقاله به صورت کتابخانه‎ای می‎باشد.

کلیدواژه‌ها